Trong chẩn đoán hình ảnh phụ khoa, các khối nang buồng trứng thường được phân loại theo cấu trúc bên trong, chẳng hạn như nang đơn thùy hoặc nang đa thùy buồng trứng. Sự khác biệt này giúp bác sĩ đánh giá bản chất khối nang và định hướng theo dõi phù hợp. Tuy nhiên, nhiều phụ nữ vẫn chưa hiểu rõ nang đa thùy buồng trứng là gì, vì sao hình thành và khi nào cần can thiệp y tế. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ vấn đề này.
Nang đa thùy buồng trứng là gì?
Nang đa thùy (multilocular cyst) là một dạng nang buồng trứng có cấu trúc gồm nhiều khoang dịch bên trong, được ngăn cách bởi các vách mỏng. Khác với nang đơn thùy buồng trứng chỉ có một khoang dịch, dạng nang này có nhiều “thùy” hoặc ngăn nhỏ nên thường được mô tả trên siêu âm với cấu trúc phức tạp hơn. Trong y khoa, đây chủ yếu là thuật ngữ mô tả hình thái của khối nang, có thể gặp trong nhiều tình trạng buồng trứng khác nhau, từ u nang lành tính đến một số tổn thương cần theo dõi thêm.
Vì vậy, khi kết quả siêu âm ghi nhận nang đa thùy, điều này không đồng nghĩa với một bệnh lý cụ thể. Bác sĩ thường cần đánh giá thêm nhiều yếu tố khác như kích thước khối nang, đặc điểm vách ngăn, sự hiện diện của mô đặc hoặc tình trạng lưu lượng máu (tưới máu) bên trong khối nang để xác định bản chất của tổn thương.
Trong thực hành lâm sàng, dạng cấu trúc đa thùy có thể gặp trong một số loại u nang buồng trứng như u nang tuyến thanh dịch (serous cystadenoma), u nang tuyến nhầy hoặc nang lạc nội mạc tử cung (endometrioma). Phần lớn các trường hợp là lành tính, tuy nhiên vẫn cần được theo dõi hoặc thăm khám chuyên khoa để đảm bảo phát hiện sớm các bất thường nếu có.
Hình ảnh minh họa nang đa thùy buồng trứng với nhiều khoang dịch bên trong
Đặc điểm nang đa thùy trên siêu âm
Siêu âm phụ khoa - công cụ đơn giản nhất nhưng lại là chìa khóa quan trọng nhất để bác sĩ nhìn thấy bên trong buồng trứng của bạn. Đối với nang đa thùy buồng trứng, hình ảnh siêu âm thường cho thấy cấu trúc gồm nhiều khoang dịch bên trong, được phân tách bởi các vách ngăn. Chính đặc điểm này giúp bác sĩ phân biệt nang đa thùy với nang đơn thùy hoặc các dạng nang buồng trứng khác.
Trên siêu âm, nang đa thùy thường có một số đặc điểm như:
- Nhiều khoang dịch bên trong khối nang: Các khoang có thể có kích thước khác nhau, tạo nên hình ảnh nhiều ngăn rõ rệt.
- Sự hiện diện của vách ngăn (septations): Các vách ngăn có thể mỏng hoặc dày và là dấu hiệu quan trọng để nhận diện cấu trúc đa thùy.
- Thành nang và cấu trúc bên trong: Bác sĩ sẽ quan sát xem khối nang chỉ chứa dịch hay có thêm thành phần đặc, cặn lắng hoặc tổ chức bên trong.
- Đánh giá mạch máu bằng siêu âm Doppler: Phương pháp này giúp xác định tình trạng tưới máu của khối nang, từ đó hỗ trợ phân biệt tổn thương lành tính với những trường hợp cần theo dõi kỹ hơn.
Những đặc điểm hình ảnh này là yếu tố then chốt trong việc định hướng chẩn đoán và đánh giá nguy cơ của khối nang. Dựa trên kết quả đó, bác sĩ sẽ quyết định theo dõi định kỳ hoặc chỉ định xét nghiệm chuyên sâu nếu cần.
Nguyên nhân hình thành nang đa thùy
Nang đa thùy buồng trứng có thể xuất hiện do nhiều nguyên nhân khác nhau. Trên thực tế, cấu trúc “đa thùy” chỉ phản ánh hình thái của khối nang, còn nguyên nhân cụ thể thường liên quan đến các bệnh lý hoặc khối u phát sinh từ mô buồng trứng.
Tùy theo bản chất của khối nang, tình trạng này có thể gặp trong nhiều loại tổn thương buồng trứng khác nhau, bao gồm cả các khối u lành tính và một số bệnh lý cần theo dõi chặt chẽ. Dưới đây là một số nguyên nhân thường gặp.
1. U nang tuyến thanh dịch buồng trứng
U nang tuyến thanh dịch là một trong những loại u nang buồng trứng lành tính khá phổ biến. Khối u phát triển từ lớp biểu mô bề mặt của buồng trứng và thường chứa dịch trong suốt. Trong một số trường hợp, khối u có thể hình thành nhiều khoang dịch nhỏ được ngăn cách bởi các vách mỏng, tạo nên hình ảnh nang đa thùy trên siêu âm. Phần lớn các trường hợp tiến triển chậm và ít gây triệu chứng rõ ràng, thường chỉ được phát hiện khi khám phụ khoa định kỳ.
U nang tuyến thanh dịch buồng trứng là một trong những nguyên nhân có thể gây hình thành nang đa thùy
2. U nang tuyến nhầy buồng trứng
Bên cạnh u nang tuyến thanh dịch, một loại u nang khác cũng thường gặp cấu trúc đa thùy là u nang tuyến nhầy (mucinous cystadenoma). Đây là loại u buồng trứng thường có kích thước lớn và cấu trúc phức tạp hơn. Bên trong khối u chứa dịch nhầy đặc và có thể được chia thành nhiều khoang khác nhau. Chính đặc điểm này khiến hình ảnh siêu âm thường cho thấy nhiều thùy hoặc nhiều ngăn dịch, là một trong những nguyên nhân điển hình của nang đa thùy buồng trứng.
3. Nang lạc nội mạc tử cung
Nang lạc nội mạc tử cung hình thành khi mô nội mạc tử cung phát triển ngoài tử cung và bám vào buồng trứng. Các nang này thường chứa dịch màu nâu sẫm do máu cũ tích tụ. Trong một số trường hợp, nang có thể xuất hiện vách ngăn hoặc cấu trúc phức tạp bên trong, khiến hình ảnh siêu âm có thể giống với dạng nang đa thùy.
4. Một số khối u buồng trứng khác
Ngoài các loại u nang kể trên, cấu trúc đa thùy còn có thể xuất hiện trong u bì buồng trứng (dermoid cyst/ mature cystic teratoma), u xơ buồng trứng, tổn thương tiền ác tính hoặc hiếm gặp hơn là ung thư buồng trứng.
Vì vậy, khi phát hiện nang đa thùy buồng trứng, bác sĩ thường cần đánh giá thêm các yếu tố như kích thước khối nang, độ dày vách ngăn và đặc điểm mô bên trong để xác định bản chất của tổn thương và lựa chọn hướng theo dõi phù hợp.
Dấu hiệu nhận biết nang đa thùy buồng trứng là gì?
Thực tế lâm sàng cho thấy, nang đa thùy buồng trứng thường không gây triệu chứng rõ ràng, đặc biệt khi khối nang nhỏ. Nhiều phụ nữ chỉ phát hiện tình trạng này khi đi khám phụ khoa định kỳ hoặc siêu âm kiểm tra sức khỏe sinh sản. Tuy nhiên, khi khối nang phát triển lớn hơn hoặc ảnh hưởng đến hoạt động của buồng trứng, một số dấu hiệu sau có thể xuất hiện.
- Đau hoặc khó chịu vùng bụng dưới: Cơn đau thường xuất hiện ở một bên vùng chậu - phía có khối nang. Mức độ đau có thể âm ỉ liên tục hoặc tăng lên khi vận động mạnh, đặc biệt trong kỳ kinh nguyệt.
- Rối loạn chu kỳ kinh nguyệt: Một số trường hợp có thể gặp tình trạng kinh nguyệt không đều, chậm kinh hoặc rong kinh do ảnh hưởng đến hoạt động của buồng trứng.
- Cảm giác nặng bụng hoặc chướng bụng: Khi khối nang phát triển lớn, bạn có thể cảm thấy vùng bụng dưới căng tức hoặc nặng hơn bình thường.
- Đau khi quan hệ tình dục: Khối nang trong buồng trứng đôi khi gây áp lực lên các cơ quan vùng chậu, khiến bạn cảm thấy đau hoặc khó chịu khi quan hệ.
- Phát hiện tình cờ khi siêu âm: Trên thực tế, nhiều trường hợp không có biểu hiện rõ ràng và chỉ được phát hiện khi siêu âm phụ khoa hoặc kiểm tra sức khỏe định kỳ.
Do các triệu chứng của nang buồng trứng thường không đặc hiệu và dễ nhầm lẫn với nhiều vấn đề phụ khoa khác, việc thăm khám phụ khoa định kỳ và siêu âm kiểm tra buồng trứng đóng vai trò quan trọng trong phát hiện sớm và theo dõi tình trạng này.
Đau bụng dưới có thể là dấu hiệu của nang buồng trứng
Nang đa thùy buồng trứng có nguy hiểm không?
Nhiều phụ nữ khi nhận kết quả siêu âm có ghi nhận nang đa thùy buồng trứng thường lo lắng không biết tình trạng này có nguy hiểm hay không. Trên thực tế, mức độ nguy hiểm của nang đa thùy phụ thuộc chủ yếu vào bản chất của khối nang, kích thước, đặc điểm cấu trúc và tình trạng sức khỏe của bạn. Phần lớn các trường hợp là khối nang lành tính, tuy nhiên vẫn cần được theo dõi và đánh giá cẩn thận để loại trừ các nguy cơ tiềm ẩn.
Trong một số trường hợp, nếu khối nang phát triển lớn hoặc có cấu trúc phức tạp, bạn có thể đối mặt với một số biến chứng của nang buồng trứng, bao gồm:
- Xoắn buồng trứng (ovarian torsion): Khối nang làm buồng trứng xoắn quanh trục mạch máu, gây đau bụng dữ dội và cần can thiệp cấp cứu.
- Vỡ nang buồng trứng: Khi thành nang bị vỡ, dịch hoặc máu trong nang có thể tràn vào ổ bụng, gây đau bụng đột ngột.
- Xuất huyết trong nang (hemorrhagic cyst): Nang có thể bị chảy máu bên trong, dẫn đến đau vùng bụng dưới và cảm giác căng tức.
- Chèn ép các cơ quan lân cận: Nang kích thước lớn có thể gây áp lực lên bàng quang hoặc ruột, dẫn đến cảm giác nặng bụng, tiểu nhiều hoặc khó chịu vùng chậu.
- Nguy cơ ác tính (hiếm gặp): Một số trường hợp nang có cấu trúc phức tạp cần được theo dõi và đánh giá thêm để loại trừ khả năng liên quan đến u buồng trứng ác tính.
Nang buồng trứng kích thước lớn có thể gây biến chứng xoắn buồng trứng
Nang đa thùy buồng trứng được chẩn đoán như thế nào?
Chẩn đoán nang đa thùy buồng trứng thường dựa trên sự kết hợp giữa thăm khám lâm sàng và các phương pháp chẩn đoán hình ảnh. Mục tiêu của quá trình chẩn đoán không chỉ là xác định sự hiện diện của khối nang, mà còn đánh giá đặc điểm cấu trúc, kích thước và nguy cơ của khối nang để đưa ra hướng theo dõi hoặc điều trị phù hợp.
Để xác định chính xác tình trạng này, bác sĩ có thể chỉ định một số phương pháp chẩn đoán sau:
1. Thăm khám lâm sàng
Bước đầu tiên là khai thác tiền sử bệnh: bạn có đau vùng chậu, kinh nguyệt không đều hay cảm giác nặng bụng không? Tiếp theo, bác sĩ sẽ khám phụ khoa trực tiếp để phát hiện dấu hiệu bất thường và chỉ định xét nghiệm nếu cần.
2. Siêu âm phụ khoa
Siêu âm phụ khoa là phương pháp quan trọng nhất trong phát hiện và đánh giá các khối nang buồng trứng. Trong thực hành lâm sàng, bác sĩ thường sử dụng siêu âm đầu dò âm đạo (transvaginal ultrasound) hoặc siêu âm ổ bụng (transabdominal ultrasound) để khảo sát buồng trứng và các cơ quan vùng chậu.
Siêu âm đầu dò âm đạo thường cho hình ảnh chi tiết hơn, đặc biệt trong đánh giá cấu trúc của khối nang. Siêu âm cho phép bác sĩ xác định vị trí, kích thước và cấu trúc bên trong khối nang. Với nang đa thùy, hình ảnh đặc trưng là nhiều khoang dịch phân tách bởi các vách - đây là dấu hiệu nhận diện chính.
Siêu âm đầu dò âm đạo giúp đánh giá cấu trúc và kích thước khối nang buồng trứng
3. Siêu âm Doppler
Siêu âm Doppler được sử dụng để đánh giá tình trạng tưới máu của khối nang. Phương pháp này giúp xác định sự hiện diện của các mạch máu bên trong khối u hoặc vách ngăn của nang. Thông tin về lưu lượng máu giúp bác sĩ phân biệt tổn thương lành tính với những trường hợp cần đánh giá chuyên sâu hơn.
4. Xét nghiệm chỉ điểm khối u (tumor markers)
Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định các xét nghiệm máu nhằm đánh giá nguy cơ liên quan đến u buồng trứng. Một số chỉ điểm khối u thường được sử dụng như CA-125, HE4, CEA,... có thể hỗ trợ 2.trong quá trình đánh giá, đặc biệt khi khối nang có cấu trúc phức tạp hoặc người bệnh thuộc nhóm nguy cơ cao.
5. Chụp cộng hưởng từ (MRI) hoặc CT scan
Khi cần đánh giá chi tiết hơn về cấu trúc của khối nang, bác sĩ có thể chỉ định chụp cộng hưởng từ (MRI) hoặc CT scan. MRI và CT scan cung cấp hình ảnh chi tiết về hình thái và mức độ lan rộng của khối u. Từ đó, bác sĩ có thể định hướng chẩn đoán và chọn phương pháp điều trị phù hợp.
Hướng điều trị
Sau khi hiểu rõ nang đa thùy buồng trứng là gì, nhiều phụ nữ thường quan tâm đến việc tình trạng này được điều trị như thế nào. Trên thực tế, hướng điều trị nang đa thùy buồng trứng phụ thuộc vào nhiều yếu tố như kích thước khối nang, đặc điểm cấu trúc trên siêu âm, triệu chứng lâm sàng cũng như độ tuổi và nhu cầu sinh sản của bạn
Với những khối nang có đặc điểm lành tính, theo dõi định kỳ thường là lựa chọn ưu tiên. Tuy nhiên, khi nang gây triệu chứng hoặc có dấu hiệu bất thường, bác sĩ sẽ cân nhắc lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Các hướng xử trí thường được áp dụng bao gồm:
1. Theo dõi định kỳ
Theo dõi định kỳ thường được áp dụng đối với các trường hợp nang đa thùy buồng trứng có kích thước nhỏ, không gây triệu chứng và có đặc điểm lành tính trên siêu âm. Bác sĩ sẽ hẹn bạn tái khám và thực hiện siêu âm phụ khoa sau một khoảng thời gian nhất định để đánh giá sự thay đổi về kích thước hoặc cấu trúc của khối nang. Nếu khối nang ổn định và không có dấu hiệu bất thường, việc theo dõi định kỳ có thể giúp hạn chế các can thiệp không cần thiết.
2. Điều trị nội khoa
Điều trị nội khoa thường được cân nhắc khi bạn có triệu chứng như đau vùng chậu hoặc rối loạn kinh nguyệt. Tùy tình trạng, bác sĩ có thể chỉ định thuốc giảm đau hoặc thuốc tránh thai kết hợp (COC) để kiểm soát triệu chứng và điều hòa chu kỳ. Lưu ý: thuốc không làm tan nang đã có mà chủ yếu ngăn hình thành nang mới.
3. Can thiệp ngoại khoa
Phẫu thuật được cân nhắc khi nang có kích thước lớn, gây triệu chứng kéo dài, xuất hiện biến chứng, hoặc có dấu hiệu nghi ngờ ác tính. Mục tiêu là loại bỏ khối nang trong khi bảo tồn tối đa chức năng buồng trứng. Mục tiêu của phẫu thuật là loại bỏ khối nang, đồng thời bảo tồn tối đa chức năng buồng trứng, đặc biệt ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản. Tùy từng trường hợp cụ thể, bác sĩ có thể lựa chọn một trong các phương pháp phẫu thuật sau:
- Phẫu thuật nội soi bóc nang buồng trứng: Đây là phương pháp được áp dụng phổ biến hiện nay. Bác sĩ sử dụng kỹ thuật nội soi để bóc tách và loại bỏ khối nang, đồng thời bảo tồn phần mô buồng trứng lành.
- Phẫu thuật cắt một phần buồng trứng: Trong trường hợp khối nang lớn hoặc làm tổn thương đáng kể mô buồng trứng, bác sĩ có thể cần cắt bỏ phần buồng trứng chứa khối nang.
- Phẫu thuật cắt buồng trứng: Nếu khối u có nguy cơ ác tính cao hoặc cấu trúc buồng trứng bị tổn thương nặng, việc cắt bỏ toàn bộ buồng trứng có thể được cân nhắc nhằm đảm bảo an toàn cho bạn.
Bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp phẫu thuật dựa trên độ tuổi, tình trạng sức khỏe và đặc điểm khối nang của bạn. Vì vậy, bạn cần được tư vấn cụ thể bởi bác sĩ chuyên khoa để đưa ra quyết định điều trị phù hợp.
Phẫu thuật nội soi bóc nang buồng trứng giúp loại bỏ khối nang và bảo tồn buồng trứng
Khi nào bạn nên đi khám bác sĩ?
Bạn nên đi khám bác sĩ khi xuất hiện một số dấu hiệu sau:
- Đau bụng dưới kéo dài hoặc đau vùng chậu: Cơn đau có thể âm ỉ hoặc tăng lên theo từng đợt, đặc biệt khi vận động hoặc trong kỳ kinh nguyệt.
- Rối loạn chu kỳ kinh nguyệt: Kinh nguyệt không đều, chậm kinh hoặc rong kinh kéo dài có thể liên quan đến các bất thường ở buồng trứng.
- Cảm giác nặng bụng hoặc chướng bụng bất thường: Vùng bụng dưới có thể căng tức hoặc to lên khi khối nang phát triển lớn.
- Đau khi quan hệ tình dục: Một số phụ nữ có thể cảm thấy đau hoặc khó chịu khi quan hệ do khối nang gây áp lực lên các cơ quan vùng chậu.
- Xuất hiện các cơn đau bụng đột ngột và dữ dội: Đây có thể là dấu hiệu của biến chứng như xoắn buồng trứng hoặc vỡ nang và cần được thăm khám ngay.
- Phát hiện bất thường khi khám sức khỏe định kỳ: Nếu kết quả siêu âm ghi nhận khối nang trong buồng trứng, bạn nên tuân thủ hướng dẫn theo dõi của bác sĩ.
Khám phụ khoa định kỳ giúp phát hiện sớm các bất thường ở buồng trứng
Kết luận
Như vậy, bạn đã có cái nhìn toàn diện về tình trạng này - từ đặc điểm cấu trúc, nguyên nhân hình thành đến hướng xử trí. Trên thực tế, phần lớn các trường hợp nang đa thùy buồng trứng là lành tính và có thể được theo dõi định kỳ. Tuy nhiên, việc thăm khám phụ khoa và đánh giá chuyên khoa vẫn rất quan trọng để phát hiện sớm các bất thường và có hướng điều trị phù hợp khi cần thiết.
Nếu bạn có dấu hiệu nghi ngờ hoặc cần kiểm tra sức khỏe buồng trứng, nên chủ động thăm khám tại cơ sở y tế uy tín. Khoa Phụ - Bệnh viện Đại học Phenikaa thực hiện siêu âm phụ khoa với đầu dò âm đạo độ phân giải cao, kết hợp siêu âm Doppler màu và hội chẩn chuyên khoa khi cần thiết, hỗ trợ đánh giá chi tiết. Liên hệ hotline 1900 886648 để được tư vấn và đặt lịch khám nhanh chóng.
